Natuurherstelverordening: wat houdt het Natuurplan in?

Het Ontwerp-Natuurplan beschrijft hoe Nederland de doelen van de Natuurherstelverordening wil halen. Het brengt in kaart wat er bovenop bestaand beleid nodig is om ecosystemen te herstellen, bossen te versterken en stedelijk groen uit te breiden. De nadruk ligt op 2030.

Het is een ontwerp, geen besluit. Het document schetst de omvang van de opgave en een paar mogelijke richtingen. Voor een deel van de onderdelen liggen maatregelen, geld en verantwoordelijkheden nog niet vast. Die keuzes komen pas in het definitieve plan van 2027.

Bij de indiening stuurde de minister ook een hoofdlijnenbrief naar de Tweede Kamer, over de wet die de uitvoering moet regelen. Dat wetsvoorstel gaat in december naar de Raad van State en komt in de eerste helft van 2027 bij de Kamer. In die brief staat de belangrijkste keuze die het kabinet tot nu toe heeft gemaakt: Nederland voert de verordening zo lastenluw mogelijk uit, zonder nationale koppen.

De meeste samenvattingen houden het op: geen nettoverlies tot 2030, daarna groei. Daaronder zit een verschuiving die veel gemeenten nog niet in beeld hebben.

Tot en met 2030 telt Nederland op nationaal niveau. Verliest jouw gemeente groen en wint een andere gemeente evenveel, dan is er landelijk niets aan de hand. Vanaf 2031 vervalt die ruimte voor boomkroonbedekking. De groei moet dan zichtbaar zijn binnen elk afzonderlijk stedelijk ecosysteemgebied. Elke gemeente krijgt dus een eigen opgave, en het landelijk gemiddelde vangt jouw verlies niet meer op.

Gemeten wordt met satellietdata van Copernicus, aangevuld met nationale en gemeentelijke gegevens. Na 2031 herhaalt die meting zich elke zes jaar. Het Planbureau voor de Leefomgeving voerde de nulmeting uit en werkte in 2026 aan de methodiek voor monitoring van groen en boomkronen.

Eén praktisch gevolg valt op. Een boom die je vandaag plant, heeft bij de eerste meetronde na 2031 nog nauwelijks kroonoppervlak. Het beschermen van bestaande volwassen bomen levert op die termijn dus meer op dan aanplant. Dat voelt gek bij een vergroeningsopgave, maar zo werkt de meting.

Artikel 8 telt oppervlak, dus vierkante meters groene ruimte en vierkante meters boomkroon. Nestvoorzieningen, vleermuiskasten en insectenhotels tellen daar niet in mee. Wat ons betreft een aparte keuze om nestvoorzieningen niet te koppelen aan dit artikel. Wij vinden dat nestruimte voor (beschermde) diersoorten inherent is verbonden aan de groenvoorziening in de openbare ruimte.

Een gemeente kan haar boomkroonpercentage keurig op peil houden en tegelijk haar huismussen kwijtraken, simpelweg omdat er na een renovatiegolf geen nestgelegenheid meer in de gevels zit. Oppervlakte zegt niets over structuur, voedsel of verblijfplaatsen. Een gazon en een kruidenrijke berm tellen even zwaar in vierkante meters en verschillen enorm in wat ze dragen.

Voor de gebouwde omgeving is artikel 8 dus vooral een ondergrens. Het groen dat je aanlegt of behoudt voor de teller kun je met dezelfde investering ook ecologisch laten werken: verblijfplaatsen voor gebouwbewonende soorten in de gevel, beplanting die voedsel en dekking geeft, en verbindingen tussen groenstructuren in plaats van losse snippers.

Nog niet geregeld is de verplichting in het Besluit bouwwerken leefomgeving om bij nieuwbouw verblijfsvoorzieningen voor huismus, gierzwaluw en vleermuis op te nemen. Die gaat straks alleen gelden voor utiliteitsbouw, woningen zijn uitgezonderd, en de inwerkingtreding is uitgesteld. Het ministerie van BZK streeft ernaar de definitieve teksten eind 2026 te publiceren. Tot die tijd bepalen gemeentelijke beleidsregels en puntensystemen wat er gebeurt, en dat is precies de ruimte waarin je zelf keuzes kunt maken.