Soortenmanagementplan (SMP): wat is het en wat levert het op

Het ecologisch onderzoek, de maatregelen en de omgevingsvergunning kun je per project uitvoeren en aanvragen. Maar als gemeente kun je er ook voor kiezen om in één keer voor de hele gemeente een ecologisch onderzoek te laten doen en maatregelen te nemen op gebiedsniveau.

Je beschrijft dit ecologisch onderzoek en de maatregelen op gebiedsniveau dan in een Soortenmanagementplan. Dit Soortenmanagementplan dien je in bij de provincie. Op basis daarvan kan de provincie je vervolgens voor tien jaar een gebiedsgerichte omgevingsvergunning verlenen.

Daar draait een SMP om: in plaats van per project doet de gemeente in één keer ecologisch onderzoek voor het hele grondgebied, meestal binnen de bebouwde kom, en legt ze de maatregelen op gebiedsniveau vast.

Op basis van dat plan kan de provincie een gebiedsgerichte omgevingsvergunning verlenen: één ontheffing voor de hele gemeente, geldig voor de meeste bouwprojecten, met een looptijd tot maximaal 10 jaar. Losse onderzoeks- en ontheffingsprocedures per project vervallen daarmee. Wat blijft bestaan, is de verplichting om per project de afgesproken maatregelen ook echt uit te voeren, zoals het plaatsen van nestkasten of vleermuiskasten op de juiste plek.

Het grootste voordeel is dat er niet langer per pand of project een aparte ontheffing nodig is: de proceduretijd van 20 weken per traject vervalt. Gemeenten delen de opstelkosten van een SMP vaak met woningcorporaties en projectontwikkelaars, omdat die net zo veel baat hebben bij de gebiedsbrede ontheffing. Er is ook rijkssteun: het kabinet heeft € 54 miljoen beschikbaar om provincies en gemeenten te ondersteunen bij het opstellen van een SMP voor natuurvriendelijk isoleren, waarvan 40 miljoen rechtstreeks naar gemeenten gaat voor het opstellen, uitvoeren en monitoren van (pre-)SMP’s.

Doordat projecten niet meer stilliggen op langdurig soortenonderzoek, versnelt een SMP ook woningbouw en de energietransitie. En in plaats van compensatie per project, biedt een SMP tien jaar lang bescherming op gebiedsniveau.

Bij de reguliere werkwijze ligt de nadruk vooral op onderzoek, met relatief weinig aandacht voor het daadwerkelijk realiseren van verblijfplaatsen. Diezelfde omslag zie je terug in de SMP-aanpak zelf: de focus verschuift van onderzoek naar uitvoering, met doelstellingen per gebied in plaats van compensatie per project.

Voor de vakinhoudelijke opdrachtgever bij de gemeente komt dat in de praktijk neer op drie dingen die vaak bepalend zijn voor intern draagvlak. Ten eerste soort- en contextspecifieke onderbouwing: welke voorziening past bij welke doelsoort, op welke plek, en waarom. Ten tweede de beheer- en onderhoudslast: hoeveel inspectie en onderhoud vraagt een maatregel, en wie is daarvoor verantwoordelijk? En ten derde monitoring en rapportage: kun je aantoonbaar maken, richting provincie of omgevingsdienst en richting je eigen bestuur, dat een maatregel werkt? Dat laatste is in de praktijk vaak het punt waarop SMP-trajecten vastlopen, omdat bewijslast net zo zwaar telt als de fysieke voorziening zelf.

Sta je aan het begin van een SMP-traject, of heb je al een goedgekeurd plan en zoek je geschikte, aanbestedingstechnisch veilige voorzieningen? We denken vanaf de specificatiefase mee. Concreet betekent dat soortspecifiek en contextspecifiek plaatsingsadvies voor nieuwbouw, renovatie en openbare ruimte, vendor-neutrale en functionele bestek- en PvE-teksten die je direct kunt overnemen in je uitvraag, onderhoudsarme voorzieningen met een lage beheerlast en een duidelijke inspectiefrequentie, en ondersteuning bij monitoring en rapportage zodat de bewijslast richting provincie of omgevingsdienst op orde is.

Wil je een SMP-factsheet, een voorbeeld-PvE-tekst of een referentieproject van een vergelijkbare gemeente? Neem contact op. We denken vrijblijvend mee over wat in jouw situatie past.