Wat de omgevingswet eist bij bouw, renovatie of sloop

De Omgevingswet bundelt tientallen wetten en regels over de fysieke leefomgeving van bouwen en wonen tot natuur en milieu in één overzichtelijk stelsel. Sinds 1 januari 2024 is de wet officieel van kracht en vervangt hij onder meer de vroegere Wet Natuurbescherming.

De wet stelt duidelijke kaders voor hoe we omgaan met de ruimte om ons heen, met bijzondere aandacht voor het beschermen van inheemse plant- en diersoorten. Dat geldt niet alleen voor grote projecten of overheden, maar ook voor particulieren of opdrachtgevers zijn verplicht zich aan deze wet te houden. Verbouw je jouw huis, plaats je zonnepanelen of ga je flink snoeien? Dan kan de Omgevingswet al van toepassing zijn.

Wat zijn de gevolgen als je de omgevingswet overtreedt?

Onwetendheid is geen excuus, de Omgevingswet gaat uit van een zorgplich. Je bent verplicht je vooraf op de hoogte te stellen van mogelijke gevolgen voor beschermde soorten en zo nodig een specialist in te schakelen. Ook als je niet wist dat er beschermde dieren aanwezig waren, kun je aansprakelijk worden gesteld.

Wie de regels overtreedt, riskeert boetes, een dwangsom of bestuursdwang waarbij de overheid werkzaamheden stillegt op jouw kosten. Daarnaast kan herstel van schade aan natuur worden verplicht, met saneringskosten volledig voor rekening van de veroorzaker. Overtredingen gelden als economisch delict, wat de bedragen fors opdrijft. Zo kreeg een aannemer die bij maaiwerkzaamheden twee eenden doodde een boete van €150.000, en bij de sloop van muren met vleermuizen volgde zelfs een boete van €200.000.

Wie vooraf de juiste stappen zet, heeft niets te vrezen. Verderop lees je precies waar je op moet letten.

Afbeelding van de NK SE 07 Nestkast, een groene nestkast gemaakt van houtbeton van Vivara Pro. In deze nestkast ziet men een kop van een vrouwelijke huismus naar buiten kijken. Bovenop de nestkast staat een mannelijke mus die rondkijkt.

Wanneer gelden de regels van de omgevingswet en waar moet je op letten

Bij het isoleren van je woning. Spouwmuren, daken en gevels zijn geliefde verblijfplaatsen voor vleermuizen en vogels. Voor je begint, moet je uitsluiten dat beschermde dieren aanwezig zijn.

Bij muizen- of rattenoverlast. Wil je naden en kieren in de gevel dichten? Gaten boven twee meter hoogte kunnen toegang bieden aan vleermuizen, sluit die niet zomaar af.

Bij het plaatsen van zonnepanelen. Plan werkzaamheden buiten het broedseizoen. Nesten van soorten zoals de huismus zijn ook buiten het broedseizoen beschermd en mogen niet worden verwijderd.

Bij sloopwerk aan muren, schuren of schoorstenen. Deze structuren herbergen vaak onzichtbare nestplekken van vogels en vleermuizen. Onderzoek vooraf of beschermde dieren aanwezig zijn of riskeer hoge boetes.

Bij flink snoeien of bomen kappen. Actieve vogelnesten mag je nooit verstoren. Plan dit werk daarom buiten het broedseizoen, dat loopt van 15 maart tot 1 augustus.

Bij een grote verbouwing. Denk aan een aanbouw, dakkapel of dakopbouw. Ook hier geldt de zorgplicht: breng vooraf in kaart of je werkzaamheden beschermde soorten kunnen raken.

Bij het verwijderen van een asbestdak. Onder dakplaten schuilen regelmatig vogels of vleermuizen. Een ecologische check vooraf is geen overbodige luxe en soms wettelijk verplicht.

Waarom is de omgevingswet nodig?

Nederland verliest al jaren aan soortenrijkdom. De Omgevingswet beschermt inheemse planten en dieren omdat een gevarieerde natuur veerkrachtiger is en beter bestand tegen verstoringen. Huisdieren en stadsduiven vallen buiten de wet, kwetsbare soorten als vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen juist wel, met extra voorschriften om hun voortbestaan te waarborgen.

Het verbod gaat verder dan de meeste mensen denken. Niet alleen jagen of kappen in het bos is verboden, maar ook het weghalen van nestplekken of het verstoren van beschermde dieren rond je eigen woning kan een overtreding zijn. Gewone ingrepen zoals isoleren, verbouwen of het dichten van kieren kunnen daar al toe leiden.

Vleermuizenkast met in een ruigedwergvleermuis van Vivara Pro. Geplaatst wegens eisen uit de omgevingswet.
Gierzwaluwen boven stedelijke daken – een voorbeeld van natuurinclusief bouwen waarbij architecten ruimte creëren voor natuur in de stad.

Het soortenmanagementplan: de oplossing voor de lange termijn

Een soortenmanagementplan (SMP) is een gebiedsgericht onderzoeksplan, opgesteld in opdracht van een gemeente, waarin wordt vastgelegd welke beschermde soorten er in het gebied voorkomen en hoe die behouden blijven. Ook beschrijft het SMP hoe werkzaamheden zoals isolatie zo kunnen worden uitgevoerd dat beschermde dieren zo weinig mogelijk schade ondervinden.

Op basis van een goedgekeurd SMP verleent de provincie een gebiedsgerichte omgevingsvergunning aan de gemeente. Als woningeigenaar kun je daar vervolgens gebruik van maken zonder dat je zelf apart onderzoek hoeft te laten uitvoeren of een individuele ontheffing hoeft aan te vragen.

Is het SMP in jouw gemeente nog in ontwikkeling? Dan kan de provincie een tijdelijke overbruggingsvergunning verlenen, ook wel een pre-SMP genoemd. Woningeigenaren kunnen dan toch aan de slag, mits ze een gecertificeerd bedrijf inschakelen dat werkt volgens de methode van natuurvriendelijk isoleren.

Natuurvriendelijk isoleren: verduurzamen met oog voor dieren

Wil je bijvoorbeeld een spouwmuur laten isoleren, maar verblijven er mogelijk vleermuizen of vogels in de woning? Dan kom je terecht bij de methode van natuurvriendelijk isoleren. Gespecialiseerde isolatiebedrijven werken hierbij stap voor stap om te voorkomen dat beschermde dieren worden verstoord of gedood.

De werkwijze ziet er in de praktijk zo uit. Eerst wordt de spouw ‘natuurvrij gemaakt’. Over de gaten in de gevel worden speciale afsluitkappen geplaatst zoals onze VL EF 01 Vleermuis houten Exclusion Flap XXL waardoor vleermuizen wel naar buiten kunnen vliegen, maar niet meer terugkeren. Pas als alle dieren de spouw hebben verlaten, starten de werkzaamheden (rekening houdende met kraamperiode en winterslaap van vleermuizen). Tegelijk worden vervangende verblijfplaatsen gecreëerd, zoals een vrijgehouden ruimte hoog in de spouw of vleermuiskasten. Het bedrijf doet tot slot melding bij de provincie, die toezicht houdt op de naleving van de Omgevingswet.

Let op: met de komst van de eDNA-regeling in maart 2025 zijn de spelregels rond natuurvriendelijk isoleren veranderd. Bij een positieve eDNA-test waarbij vleermuissporen worden aangetroffen is in de meeste gevallen een omgevingsvergunning vereist en is de methode van natuurvriendelijk isoleren niet automatisch meer toegestaan. Sommige provincies, zoals Friesland (Fryslân), hebben de landelijke werkwijze inmiddels volledig stopgezet. Of natuurvriendelijk isoleren in jouw provincie nog mogelijk is, check je bij het Omgevingsloket van je provincie.

Natuurinclusief bouwen succesvol geïmplementeerd door middel van meerdere inbouwstenen voor gierzwaluwen.
Copyright Vivarapro
Sitemap

Highlight

VK SK 04 Vleermuis paalkast inclusief houten paal

VK SK 04 Vleermuis paalkast inclusief houten paal

Product bekijken
NK GZ 10 Gierzwaluw gevelnestkast

NK GZ 10 Gierzwaluw gevelnestkast

Product bekijken

Highlight

VK SK 10 Vleermuis Hoekkast

VK SK 10 Vleermuis Hoekkast

Product bekijken
Nest voor de Huiszwaluw gemaakt van Houtbeton

KN HZ 13 Huiszwaluw Nest

Product bekijken

PRODUCTGROEPEN