![check mark](https://vivarapro.nl/wp-content/themes/eijdems-internet-child/assets/images/check-mark.svg"){kind=small}
Is de rosse vleermuis een beschermde diersoort?
Ja. De rosse vleermuis staat op bijlage IV van de Europese Habitatrichtlijn en is in Nederland beschermd via artikel 11.46, eerste lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving, dat onder de Omgevingswet valt. Je mag de dieren niet opzettelijk doden, vangen of verstoren. Hun verblijfplaatsen mag je niet beschadigen of vernielen, ook niet als ze op dat moment leeg zijn.
Het gaat slecht met de soort. De landelijke staat van instandhouding is in 2013 en in 2018 beoordeeld als zeer ongunstig, de laagste categorie. Op de Rode Lijst van Nederlandse zoogdieren stond de rosse vleermuis in 1994 en 2009 als kwetsbaar. In 2020 waren er te weinig gegevens om de status vast te stellen. Zodion onderzocht de aantalsontwikkeling in West-Nederland. Ook keek Zodion naar wat windparken op zee kunnen betekenen voor de populaties langs de kust.
Wat betekent dit voor je project?
Kan een ingreep verblijfplaatsen van de rosse vleermuis raken, dan is ecologisch onderzoek verplicht. Denk aan het kappen van oude loofbomen of werk aan bruggen en gebouwen waar de soort kan zitten. Het onderzoek begint met een quickscan. Is de soort daarna niet uit te sluiten, dan volgt nader onderzoek. Kun je een negatief effect niet voorkomen, dan heb je een omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit nodig. Daarin staan de maatregelen om verblijfplaatsen te sparen of te vervangen.
Gemeenten krijgen hiermee te maken bij het beheer van bomen in de openbare ruimte en bij eigen bouw- en renovatieprojecten. Bouwbedrijven moeten het onderzoek en de maatregelen inplannen. Vivara Pro voert het verplichte ecologisch onderzoek uit via Advies & ontwerp.
Kenmerken van de rosse vleermuis
De rosse vleermuis is groot, heeft een glanzende roodbruine vacht en vliegt hoog en snel, een beetje zoals een gierzwaluw. Hij woont in bomen en is een van de luidruchtigste vleermuizen van Nederland.
Uiterlijke kenmerken en afmetingen
De vacht is rossig tot roodbruin, kort en dicht en bijna overal even van kleur. Daardoor ziet het dier er fluweelachtig en glanzend uit. De snuit is donkerbruin en stomp. De oren zijn kort en rond, ongeveer even lang als breed, met een paddenstoelvormige tragus. Het lichaam is compact en gestroomlijnd. De lange, smalle en puntige vleugels zijn gemaakt voor een snelle vlucht.
| Kenmerk | Waarde |
|---|---|
| Kop-romplengte | 60 tot 89 mm |
| Onderarmlengte | 48 tot 58 mm |
| Gewicht | ongeveer 17 tot 44 g |
| Spanwijdte | 32 tot 40 cm |
Verschil tussen rosse vleermuis en grote rosse vleermuis
De rosse vleermuis lijkt op twee verwante soorten. De grote rosse vleermuis (Nyctalus lasiopterus) komt in Nederland niet voor. Die is duidelijk groter, met een onderarm van 63 tot 69 mm. De bosvleermuis zit wel in Nederland en is kleiner, donkerder en duidelijker tweekleurig. Het zekerste verschil is de lengte van de onderarm: 48 tot 58 mm bij de rosse vleermuis, 39 tot 46,4 mm bij de bosvleermuis.
Leefgebied en verspreiding in Nederland
De rosse vleermuis komt in heel Nederland voor. De meeste waarnemingen komen van de hoge zandgronden en uit de kustgebieden van Noord-Holland, Zuid-Holland en Zeeland. Op de Waddeneilanden zie je hem af en toe. Hij jaagt vooral boven open water zoals meren en rivieren, boven moerassen en graslanden en langs bosranden. Ook boven bebouwing en bij straatverlichting gaat hij op jacht.
Voor zijn verblijfplaatsen is de rosse vleermuis afhankelijk van oude loofbomen in bossen, op landgoederen en in lanen. Die kunnen meer dan 20 km van het jachtgebied af liggen. In het najaar trekt een deel van de dieren weg, soms honderden kilometers ver. Tegelijk komen er in de winter vermoedelijk dieren uit het noordoosten bij.
Voedsel en jachtgedrag
De rosse vleermuis eet wat er te vangen is. Grote kevers en nachtvlinders staan vaak op het menu, maar ook kleinere insecten die in zwermen vliegen, zoals dansmuggen. Per plek en per seizoen verschilt het menu sterk.
De soort heet ook wel vroegvlieger. Hij vliegt al 6 tot 25 minuten na zonsondergang uit, als het nog vrij licht is. Naar zijn jachtgebied vliegt hij snel en recht, op 100 m hoogte of meer. Meestal jaagt hij op zo’n 13 m hoogte, maar geregeld ook veel hoger, tot honderden meters. In open terrein vangt hij insecten met snelle duikvluchten. Hij jaagt vooral in de avond- en ochtendschemering, telkens ongeveer een uur.
Verblijfplaatsen en winterverblijf van de rosse vleermuis
In West-Europa woont de rosse vleermuis bijna altijd in bomen. Mannetjes, kraamgroepen en overwinterende dieren zitten vaak in verlaten spechtenholen in oude, dikke loofbomen, op 5 tot 22 m hoogte. Ook vleermuiskasten gebruikt hij. Heel af en toe zit hij in een gebouw of een brugpijler. Een groep telt 10 tot 125 dieren.
Ook in de winter zoekt de rosse vleermuis een holte in een oude boom. Van oktober of november tot maart of april houdt hij winterslaap. Zijn lichaamstemperatuur zakt dan sterk en hartslag en spijsvertering gaan tot een minimum terug. Zo overleeft hij op zijn vetreserve. Een geschikte winterverblijfplaats is daarom een ruime, droge holte in een dikke boom, beschut tegen wind en grote temperatuurschommelingen.
Verdwijnen zulke bomen door werkzaamheden, dan kunnen voorzieningen hun functie overnemen. Boomkasten en paalkasten liggen dan het meest voor de hand. Op plekken zonder geschikte bomen kunnen gevelkasten een aanvulling zijn.
Voortplanting en levenscyclus
In de eerste helft van juni krijgen de vrouwtjes in de kraamkolonie een of twee jongen. In juli zijn die zelfstandig en begint de paartijd. Mannetjes bakenen dan een territorium af en lokken met een werfroep vrouwtjes naar hun paarverblijf in een boomholte. Zo’n paargroepje bestaat gemiddeld uit vier tot vijf vrouwtjes, soms tot twintig. De meeste paringen vinden plaats in augustus en september. Andere mannetjes worden in die periode niet getolereerd.
Rosse vleermuizen worden meestal niet ouder dan 10 jaar. Het oudst bekende wilde dier werd 12 jaar.
Het geluid van de rosse vleermuis
Op een batdetector klinkt de rosse vleermuis als plip-plop-plip-plop. Hij wisselt hoge en lage signalen af. De hoge plip loopt van 60 naar 30 kHz, de lage plop ligt vrijwel constant rond 19 tot 22 kHz. Heb je een goed gehoor, dan hoor je die lage tonen soms zelfs zonder detector. De rosse vleermuis roept ook veel luider dan andere vleermuizen.
In de herfst roepen mannetjes vanaf een vaste plek met een langzaam herhaalde werfroep, die van 17 naar 13 kHz daalt. Daarnaast maken ze luide, golvende trillers. Ook in hun boomholte zijn rosse vleermuizen luidruchtig. Dat hoor je zonder hulpmiddelen. Voor ecologen zijn verblijfplaatsen daardoor relatief makkelijk op te sporen.
Rosse vleermuizen bij bouw-, kap- en renovatieprojecten
Bij de rosse vleermuis draait het in projecten vooral om bomen. Kap van oude lanen, parkbomen of bosranden kan verblijfplaatsen vernietigen. Soms kom je de soort ook tegen bij renovatie van bruggen of gebouwen. Omdat de staat van instandhouding zeer ongunstig is, telt elke verblijfplaats zwaar.
Meestal toetst de provincie dit als bevoegd gezag bij de omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit. Gemeenten krijgen ermee te maken bij bomenbeheer en bij eigen bouwplannen. Architecten en bouwbedrijven moeten in ontwerp en uitvoering rekening houden met onderzoeksperiodes en met gevoelige periodes zoals de kraam- en paartijd. Soms zijn ook vervangende voorzieningen nodig.
Via Advies & ontwerp voert Vivara Pro het ecologisch onderzoek uit en stelt een faunainrichtingsplan op. Bij natuurinclusief bouwen en renovatie bekijken we het project als geheel. Werkt je gemeente met een puntensysteem voor biodiversiteit, zoals de Gemeentelijke Praktijk Richtlijn (GPR), dan adviseren we ook over de inzet van voorzieningen binnen dat systeem.
Welke voorzieningen passen bij de rosse vleermuis?
Naast boomholtes gebruikt de rosse vleermuis ook vleermuiskasten. Zodion deed onderzoek naar de bezetting van vleermuiskasten door rosse vleermuizen en gewone grootoorvleermuizen. Kasten zijn voor deze soort dus een reëel middel om verdwenen verblijfplaatsen te vervangen.
| Situatie | Voorziening | Functie |
|---|---|---|
| Kap van oude bomen, bos of laan blijft deels staan | Boomkasten | Permanente compensatie |
| Geen geschikte bomen in de buurt | Paalkasten | Permanente compensatie |
| Bestaande gevel bij groen of water | Gevelkasten | Permanente compensatie, aanvullend |
| Werkzaamheden tijdens de kraamperiode | Kraamkasten | Tijdelijke mitigatie |
| Nieuwbouw in de buurt van jachtgebied | Inbouwstenen | Structurele inpassing, aanvullend |
De rosse vleermuis woont vooral in bomen, dus boomkasten en paalkasten liggen het meest voor de hand. Plaats ze hoog, in de buurt van oude loofbomen en met een vrije aanvliegroute. Gebouwen gebruikt de soort maar zelden. Inbouwstenen en gevelkasten zijn daarom vooral een aanvulling. Het volledige aanbod staat bij vleermuisverblijven.
Of een voorziening echt in gebruik is, zie je met Monitoring & effect. Sensoren registreren de activiteit bij de kast. In een dashboard zie je wanneer en hoe vaak vleermuizen hem gebruiken.
OP ZOEK NAAR DESKUNDIG ADVIES?
Neem dan even contact met ons op. Onze ervaren adviseurs helpen je graag verder
