Franjestaart

Ja. De franjestaart staat op bijlage IV van de Europese Habitatrichtlijn en in appendix II van de Conventie van Bern. In Nederland is hij beschermd via artikel 11.46, eerste lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving, dat onder de Omgevingswet valt. Je mag de dieren niet opzettelijk doden, vangen of verstoren. Hun verblijfplaatsen mag je niet beschadigen of vernielen, ook niet als ze op dat moment leeg zijn.

De soort doet het goed. Op de Rode Lijst van Nederlandse zoogdieren staat de franjestaart als thans niet bedreigd en de landelijke staat van instandhouding is gunstig. Aan de bescherming verandert dat niets: elke vleermuissoort is even streng beschermd.

Je herkent de franjestaart aan zijn lange oren, de franje van borstelharen op de staartvlieghuid en zijn wendbare jacht dicht langs bladeren en takken. Hij woont in bossen en gebouwen en overwintert ondergronds.

De rug is grijsbruin, de buik wit tot grijswit. De oren zijn lang, doorschijnend en gevormd als een schoenlepel. Het oorklepje, de tragus, is lang en spits. Ecologen letten bij de determinatie vooral op het S-vormige spoorbeen, een kraakbeentje langs de rand van de staartvlieghuid. Langs die rand staat ook de rij stijve borstelharen waar de soort zijn naam aan dankt.

In Nederland komen meer vleermuizen uit het geslacht Myotis voor, zoals de watervleermuis, de meervleermuis en de baardvleermuis. De franjestaart herken je aan de franje van borstelharen en het S-vormige spoorbeen. Water- en meervleermuis hebben opvallend grote voeten en jagen laag boven het water. De franjestaart plukt zijn prooi juist van bladeren en muren. Omdat de soorten sterk op elkaar lijken, laat je de determinatie in de hand of op beeld over aan een ervaren ecoloog.

De franjestaart leeft het liefst in bosrijke gebieden met water. Hij jaagt vooral tussen boomkronen en struiken, dicht langs de begroeiing. In de zomer zit hij in boomholtes, in spleten en op zolders van gebouwen en in nest- en vleermuiskasten. Een kraamkolonie telt gemiddeld 20 tot 80 dieren. Zo’n kolonie gebruikt een cluster van verblijfplaatsen dicht bij elkaar en verhuist daar regelmatig tussen.

In de winter zit de franjestaart in ondergrondse ruimtes zoals groeves, forten en bunkers. In de nazomer en herfst zwermen de dieren bij die winterverblijven. Ze paren er en verkennen tegelijk de plek waar ze willen overwinteren.

Verdwijnt een verblijfplaats door werkzaamheden, dan kunnen kraamkasten de functie tijdelijk overnemen. Voor permanente compensatie zijn boomkasten en gevelkasten geschikt.

De franjestaart eet vooral prooien die niet vliegen, zoals vliegen op bladeren, spinnen en hooiwagens. Daarnaast vangt hij kevers, nachtvlinders en duizendpoten. Hij jaagt langzaam en wendbaar langs bladeren, muren en de bodem en plukt zijn prooi met hulp van de staartvlieghuid van het oppervlak. Een spin haalt hij zelfs uit haar web zonder het web kapot te maken.

Franjestaarten paren bij zwermplaatsen en in winterverblijven. De vrouwtjes bewaren het sperma tot het voorjaar, pas dan volgt de bevruchting. Eind juni of begin juli krijgt een vrouwtje meestal één jong. Binnen vier weken is dat jong zelfstandig. De oudst bekende franjestaarten werden 21 tot 23 jaar.

De franjestaart zit vooral in de bossen op de hogere zandgronden van Overijssel, Gelderland, Utrecht en Noord-Brabant. Limburg is belangrijk vanwege de mergelgroeven, waar veel dieren overwinteren. De laatste jaren duikt de soort ook steeds vaker op in de duinen van Zeeland, Zuid-Holland en Noord-Holland.

Buiten Nederland leeft de franjestaart vooral in Midden- en Oost-Europa, noordelijk tot in Zuid-Zweden en Zuid-Finland. Op het Iberisch Schiereiland, in Italië en in Zuid-Frankrijk ontbreekt hij.

In de zomer gebruikt de franjestaart ook nest- en vleermuiskasten. Kasten zijn voor deze soort dus een bruikbare vervanging als verblijfplaatsen verdwijnen. Welke voorziening past, hangt af van het project en van de verblijfplaats die je vervangt.

Een kraamkolonie verhuist vaak binnen een cluster van verblijfplaatsen. Plaats daarom bij voorkeur meerdere voorzieningen dicht bij elkaar, in de buurt van bos en water. Bekijk het aanbod bij inbouwstenen, boomkasten, gevelkasten, kraamkasten en paalkasten. Het volledige assortiment staat bij vleermuisverblijven.