Gewone grootoorvleermuis

Ja. De gewone grootoorvleermuis staat op bijlage IV van de Europese Habitatrichtlijn en is in Nederland beschermd via artikel 11.46, eerste lid, van het Besluit activiteiten leefomgeving, dat onder de Omgevingswet valt. Je mag de dieren niet opzettelijk doden, vangen of verstoren. Hun verblijfplaatsen mag je niet beschadigen of vernielen, ook niet als ze op dat moment leeg zijn.

Nee, de soort is niet bedreigd. Op de Rode Lijst van Nederlandse zoogdieren staat hij sinds 2009 als thans niet bedreigd. Wel is de landelijke staat van instandhouding in 2013 en in 2018 beoordeeld als matig ongunstig. Bij die beoordeling tellen niet alleen de aantallen mee, maar ook de kwaliteit van het leefgebied en de vooruitzichten. Dat de soort zeldzaam lijkt, komt vooral doordat je hem zelden ziet. Hij vliegt pas uit als het helemaal donker is en is met een batdetector moeilijk te horen.

Aan de oren herken je de soort meteen. Minder bekend is hoe hij leeft: dicht bij huis en verborgen in bos en gebouwen. Hij jaagt met zijn oren en ogen in plaats van met luide sonar.

De oren zijn breed en 3 tot 4 cm lang, ruim half zo lang als het lichaam. De rugvacht is geelbruin tot bruin en de buik grijs- tot geelwit, met een donkerbruine ondervacht. Daarom heet de soort ook wel bruine grootoorvleermuis. De snuit is roze tot bruin, de ogen zijn vrij groot en de vleugels zeer breed. In winterslaap vouwt het dier zijn oren onder de vleugels. Je ziet dan alleen nog de tragus, het lange, lichte oorklepje.

De gewone grootoorvleermuis lijkt sterk op de grijze grootoorvleermuis (Plecotus austriacus). De gewone heeft een stompe snuit met een lichte, vleeskleurige huid, grote wratjes bij de ogen en een lichte tragus. De grijze heeft een langere, spitse snuit met een donkere huid, een grijze rugvacht en een grotendeels donkere tragus. Omdat de verschillen klein zijn, determineren onervaren waarnemers de soorten makkelijk verkeerd.

De gewone grootoorvleermuis leeft in het bos, het liefst in loof- en gemengd bos. Hij jaagt ook langs bosranden, in tuinen en parken en bij losse bomen. Omdat hij zo wendbaar is, jaagt hij zelfs binnen, op zolders, in schuren en in stallen. Zijn jachtgebied ligt meestal dicht bij de verblijfplaats, hooguit zo’n 3 km verderop. Open gebied mijdt hij. Onderweg volgt hij bosranden, singels en houtwallen.

In de zomer gebruikt de soort allerlei verblijfplaatsen: zolders, ruimtes achter betimmering en daklijsten, spouwmuren, plekken onder dakpannen, holtes en spleten in bomen of nest- en vleermuiskasten. Een groep telt meestal 5 tot 25 dieren, soms tot 80. De dieren verdelen zich over een aantal verblijfplaatsen dicht bij elkaar en verhuizen vaak.

In de winter zitten ze vooral ondergronds, in kelders, ijskelders, bunkers, forten en kalksteengroeven. Soms overwinteren ze op zolders of in kerktorens. Ze slapen onrustig en worden ook bij kou regelmatig wakker. Zomer- en winterverblijf liggen meestal dicht bij elkaar. De gewone grootoorvleermuis is een standvleermuis die hooguit zo’n 50 km aflegt.

Verdwijnt een verblijfplaats door werkzaamheden, dan kunnen kraamkasten de functie in de kraamperiode tijdelijk overnemen. Voor permanente compensatie zijn boomkasten, gevelkasten en paalkasten beschikbaar.

Nachtvlinders vormen het grootste deel van het menu. Daarnaast vangt de grootoorvleermuis relatief grote prooien die overdag actief zijn of niet vliegen, zoals dagpauwogen, langpootmuggen, spinnen, kevers, rupsen en oorwormen. Grotere prooien eet hij op een vaste hangplaats op, bijvoorbeeld een tak of een plafondbalk. Daaronder vind je keutels en afgebeten vlindervleugels.

Pas als het helemaal donker is, gaat hij op jacht. Hij vliegt langzaam langs of door de begroeiing, stijgt soms recht omhoog langs bladeren of muren en kan stil in de lucht hangen. Zijn prooien plukt hij direct van de vegetatie. Veel nachtvlinders horen echolocatie en laten zich vallen zodra een vleermuis nadert. Daarom roept de grootoorvleermuis heel zacht en zoekt hij zijn prooi vooral met zijn gehoor en zijn grote ogen.

De paartijd loopt van de herfst tot in het voorjaar. In de herfst paren de dieren bij zwermplaatsen, later in de winterverblijven. Mannetjes roepen in die periode luid vanaf een hangplaats, bijvoorbeeld aan een boomstam. In de laatste drie weken van juli krijgt een vrouwtje in de kraamkolonie meestal één jong, soms twee. Na drie tot vier weken proberen de jongen te vliegen en na zes weken zijn ze vliegvlug.

Een gewone grootoorvleermuis wordt gemiddeld 4 jaar oud. Het oudst bekende dier werd 30 jaar.

BIJ12 maakt in opdracht van de twaalf provincies kennisdocumenten voor beschermde soorten. Zo’n document bundelt wat bekend is over de ecologie van een soort, welk onderzoek nodig is en welke maatregelen schade voorkomen of beperken. Provincies gebruiken het bij de beoordeling van een omgevingsvergunning voor een flora- en fauna-activiteit. Ecologen onderbouwen er hun onderzoek en maatregelen mee.

Het Kennisdocument gewone grootoorvleermuis is in april 2025 vernieuwd (versie 2.0) en vervangt de versie uit 2017. Het was het eerste kennisdocument dat BIJ12 als webpagina publiceerde, zodat het sneller kan worden bijgewerkt. Onderzoek met kleine zenders heeft laten zien hoe verblijfplaatsen, vliegroutes en foerageergebieden met elkaar samenhangen. Dat netwerk staat nu centraal.

Moet je vervangende verblijfplaatsen realiseren, lees dan vooral het deel over de eigenschappen van nieuwe en alternatieve verblijfplaatsen. Het document bevat nu ook concrete adviezen voor het plaatsen van vleermuiskasten, bijvoorbeeld bij kerkzolders of in bossen.

Via Advies & ontwerp voert Vivara Pro het ecologisch onderzoek uit en stelt een faunainrichtingsplan op dat aansluit op het kennisdocument. Zo sluiten de voorgestelde voorzieningen aan bij wat het bevoegd gezag verwacht.

Welke voorziening past, hangt af van de functie die verdwijnt en van de fase van het project. De gewone grootoorvleermuis gebruikt, anders dan bijvoorbeeld de laatvlieger, ook nest- en vleermuiskasten. Kasten zijn voor deze soort dus een bruikbaar middel.

De soort gebruikt een netwerk van verblijfplaatsen en verhuist vaak. Meerdere voorzieningen dicht bij elkaar sluiten daarom beter aan bij zijn gedrag dan één losse kast. Plaats ze in de buurt van het jachtgebied en van beschutte vliegroutes langs bosranden, singels of houtwallen. Ook de Kraamkamer-paalkast voor laatvliegers, ontwikkeld met Stichting de Laatvlieger, is naast de laatvlieger bedoeld voor de gewone grootoorvleermuis. Het volledige aanbod staat bij vleermuisverblijven.