In het Noord-Brabantse Sambeek staat een toren die je op het eerste gezicht misschien aanziet voor een tuinpaviljoen of een eigenzinnig bijgebouw. Maar wie dichterbij komt, ziet al snel dat dit geen plek is voor mensen. De faunatoren in de voormalige kloostertuin is ontworpen voor vleermuizen, gierzwaluwen, huismussen, kerkuilen, steenuilen en solitaire bijen.

Het Catharinaklooster in Sambeek stond al langer op de nominatie voor renovatie of sloop om plaatse te maken voor een nieuwe woonwijk. Dat lijkt op het eerste gezicht een puur bouwkundig vraagstuk, maar ecologisch onderzoek bracht een extra uitdaging aan het licht. Het klooster bleek bewoond te zijn door drie beschermde diersoorten. Vleermuizen, gierzwaluwen en huismussen vonden er een thuis. Stuk voor stuk soorten die van wettelijke bescherming genieten.

Dat betekent dat je niet zomaar kunt beginnen met slopen of verbouwen zonder vervangende verblijfplaatsen te realiseren. Gemeente Boxmeer was verplicht die compensatie dichtbij te organiseren, in de directe omgeving van het klooster, Vivara Pro werkte mee aan de uitwerking.

Bron: BHIC

Vanbinnen is de toren opgedeeld in drie compartimenten, elk met een eigen microklimaat. De kelder is koeler en vochtiger wat ideaal is voor vleermuizen die er de winter doorbrengen. Het middengedeelte vormt een tussenzone. De zolder is specifiek ingericht voor de gewone grootoorvleermuis, een soort die ook in het klooster is aangetroffen.

De wanden en plafonds zijn bekleed met houtwolcementplaten en houtbeton. Dat zijn materialen waar vleermuizen achter kunnen kruipen of in kunnen hangen . Tevens dragen deze platen tegelijk bij aan de juiste temperatuur- en vochtverdeling per zone.

Naast de vleermuisvoorzieningen zijn in de gevels inbouwstukken geplaatst voor gierzwaluwen. Huismussen kregen zowel verborgen als zichtbare nestkasten. Op de zuidkant van de zolder hangt een nestkast voor de kerkuil, op de noordkant één voor de steenuil. En voor solitaire bijen en andere insecten zijn speciale inbouwen elders in de toren aangebracht. In totaal bedient de toren minimaal zeven verschillende diersoorten of -groepen, elk met voorzieningen die zijn afgestemd op hun specifieke gedrag en eisen.

Het project in Sambeek laat zien wat er mogelijk is als natuur en bouw serieus worden gecombineerd. De aanpak is overdraagbaar naar andere situaties. Of het nu gaat om een herontwikkeling in een historische binnenstad, een nieuwbouwwijk aan de rand van een polder of een bedrijventerrein met sloopplannen — een faunatoren kan altijd worden ontworpen vanuit de lokale context. Welke soorten zijn aanwezig? Wat verdwijnt er bij de ingreep? Wat past bij de omgeving in schaal, materiaal en uitstraling?

Vivara Pro denkt mee in dat proces: van ecologisch advies en soortenlijst tot ontwerp, materialisatie en plaatsing. Zo wordt compensatie geen sluitpost op de begroting, maar een zichtbare bijdrage aan de biodiversiteit in de directe leefomgeving.